Co klient może zweryfikować, a czego nie?
Według analizy CryptoSlate typowa weryfikacja przebiega tak: klient kopiuje ciąg cyfr, przechodzi ścieżką przez tak zwane drzewo Merkle (strukturę kryptograficzną, która pozwala udowodnić, że konkretny zapis jest częścią większego zbioru danych, bez ujawniania całego zbioru), a strona potwierdza mu, że jego saldo zostało uwzględnione w dowodzie rezerw giełdy.
Taki dowód jest najprawdopodobniej technicznie w porządku. Udowadnia dwie rzeczy:
- konto klienta pojawiło się w pliku danych,
- giełda kontrolowała portfele, w których było wystarczająco dużo danego aktywa, aby pokryć salda uwzględnione w tym pliku.
Ale to wszystko. Według CryptoSlate proof of reserves nie mówi, czy w zbiorze danych naprawdę pojawili się wszyscy klienci, ile giełda jest winna wierzycielom i jakie inne zobowiązania ma poza łańcuchem.
Dlaczego różnica między aktywami a wypłacalnością jest kluczowa?
Wypłacalność oznacza, że aktywa są wyższe niż zobowiązania. Proof of reserves pokazuje tylko jedną stronę równania: aktywa. Brakuje drugiej strony, czyli pasywów.
To właśnie niewidoczna strona pasywów była sednem upadku FTX. Giełda mogła teoretycznie udowodnić, że trzyma kryptoaktywa w portfelach, a jednocześnie być głęboko niewypłacalna z powodu zobowiązań, które nie pojawiają się w żadnym dowodzie on-chain. Sam dowód aktywów nie chroni przed tym scenariuszem.
Czego konkretnie dowód rezerw zazwyczaj nie wychwytuje
| Pytanie | Czy odpowie proof of reserves? |
|---|---|
| Czy giełda trzyma dane aktywo w portfelach? | Tak (w momencie zrzutu) |
| Czy moje saldo jest w zbiorze danych? | Tak, jeśli to zweryfikuję |
| Czy w zbiorze danych są absolutnie wszystkie salda? | Nie bez zaufania do kompletności danych |
| Ile giełda jest winna wierzycielom i pożyczkodawcom? | Nie |
| Jakie ma zobowiązania poza łańcuchem? | Nie |
Ważne: dowód to najczęściej zrzut w jednym momencie. Nie mówi nic o tym, jak wygląda bilans dzień później.
Jak zatem realnie odbywa się nadzór?
Jeśli dowód kryptograficzny nie obejmuje wypłacalności, kontrola w praktyce przychodzi skądinąd, zazwyczaj poprzez regulacje i egzekwowanie prawa. Ostatnie doniesienia pokazują, jakimi drogami.
Brazylijski bank centralny według CoinDesk nakazał giełdom wstrzymanie dużych transferów kryptoaktywów za granicę. Reguła dotyczy transferów powyżej 10 000 dolarów oraz mniejszych transakcji, które giełdy ocenią jako ryzykowne. To forma nadzoru nad przepływami, a nie nad bilansem.
Amerykański Treasury poprzez urząd OFAC według Decrypt i Cointelegraph nałożył sankcje na dwie giełdy kryptowalut, które miały prać pieniądze dla irańskiej Gwardii Rewolucyjnej. Według Cointelegraph chodziło o osoby fizyczne i dwie giełdy powiązane z praniem środków w aktywach cyfrowych o łącznej wartości około 5 milionów dolarów powiązanych z Iranem. Decrypt podaje, że wśród wymienionych był operator z siedzibą w Gruzji i Zjednoczonych Emiratach Arabskich oraz platforma z siedzibą w Iranie.
Oba przypadki mają jedną cechę wspólną: nadzór celuje w zachowanie giełd (przepływy, pranie pieniędzy, sankcje), a nie w to, czy giełda faktycznie potrafi wypłacić wszystkich klientów. To inny rodzaj ryzyka niż ten, który pogrążył FTX.
Na co uważać przy tego typu dowodach?
To nie jest rekomendacja, co robić z pieniędzmi. To lista pytań, które według powyższych źródeł można postawić przy dowodzie rezerw:
- Czy dowód obejmuje także zobowiązania, czy tylko aktywa?
- Czy ktoś weryfikuje kompletność zbioru danych, czyli że są tam naprawdę wszyscy?
- Na jaki moment obowiązuje zrzut i jak często się powtarza?
- Kto sporządził dowód i kto go niezależnie sprawdził?
Co pozostaje niepewne
Synchronizacja źródeł ma swoje granice. CryptoSlate opisuje ogólny mechanizm i jego luki, nie podaje jednak kompletnego przeglądu, które konkretne giełdy dziś udowadniają także pasywa. Czy i jak praktyka od upadku FTX zmieniła się statystycznie w skali całego rynku, z dostępnych źródeł jednoznacznie nie wynika. Zostawiamy to jako otwarte pytanie, które będziemy śledzić.