Słownik krypto

Publiczna, wspólna baza transakcji, której nikt nie jest właścicielem. Zapisy są połączone i niezmienne, weryfikuje je sieć komputerów, a nie jeden centralny organ.

Pierwsza i największa kryptowaluta (2009). Zdecentralizowana wartość cyfrowa z twardym limitem podaży 21 milionów, często nazywana cyfrowym złotem.

Każda kryptowaluta inna niż Bitcoin. Należą do nich Ethereum, Solana i tysiące mniejszych tokenów.

Token powiązany ze stabilną wartością, zwykle dolarem (USDT, USDC). Służy do handlu i przechowywania wartości bez zmienności innych krypto.

Token powstały z internetowego żartu lub społeczności (DOGE, PEPE). Wartość napędza głównie hype i spekulacja, nie technologia.

Ekonomia tokenu: ile ich istnieje, jak są emitowane, kto je trzyma i jak są palone lub odblokowywane. Określa podaż i zachęty projektu.

Zaprogramowane zmniejszenie o połowę nagrody dla górników Bitcoina (mniej więcej co 4 lata). Spowalnia napływ nowych coinów i historycznie poprzedza cykle wzrostów.

Cena coina razy liczba coinów w obiegu. Zgrubna miara wielkości, a nie tego ile pieniędzy realnie w nią wpłynęło.

Jak łatwo można kupić lub sprzedać aktywo bez dużego ruchu ceny. Wysoka płynność oznacza małą różnicę między kupnem a sprzedażą.

Wartość wszystkich transakcji aktywem w ciągu ostatnich 24 godzin. Pokazuje aktywność i płynność, nie kierunek ceny.

Najwyższa cena, jaką aktywo kiedykolwiek osiągnęło. Przeciwieństwem jest ATL, historyczne minimum.

Udział Bitcoina w całkowitej kapitalizacji rynku krypto. Spadająca dominacja często sygnalizuje przepływ kapitału do altcoinów.

Łączna wartość otwartych pozycji futures na rynku. Rosnące OI oznacza napływ dźwigni i nowych pieniędzy.

Okresowa płatność między pozycjami long i short na perpetual futures. Trzyma cenę futures blisko spot; dodatni funding oznacza, że longi płacą shortom.

Przymusowe zamknięcie pozycji z dźwignią, gdy strata zeruje depozyt (margin). Kaskady likwidacji potrafią gwałtownie przyspieszyć ruch ceny.

Handel za pożyczone środki, które mnożą zysk i stratę. Dźwignia 10x oznacza dziesięciokrotną ekspozycję względem wkładu.

Long to zakład na wzrost ceny, short na spadek. Stosunek long/short pokazuje, jak ustawiony jest tłum.

CEX to giełda scentralizowana (Binance, Coinbase) z depozytem i KYC. DEX to giełda zdecentralizowana, gdzie handlujesz prosto z własnego portfela.

Know Your Customer, weryfikacja tożsamości użytkownika. Regulowane giełdy jej wymagają ze względu na pranie pieniędzy i raportowanie podatkowe.

Dowód, że giełda faktycznie trzyma aktywa swoich klientów. Zwiększa zaufanie i obniża ryzyko, że giełda obraca cudzymi pieniędzmi.

Lista wszystkich zleceń kupna i sprzedaży na giełdzie. Pokazuje podaż, popyt i głębokość rynku na danej cenie.

Tajny kod, który kontroluje twoje krypto. Kto zna klucz prywatny, jest właścicielem coinów, dlatego nigdy się go nie udostępnia.

12 lub 24 słowa, z których odtwarza się cały portfel. To kopia zapasowa dostępu; kto ją zdobędzie, zdobędzie twoje krypto.

Hot wallet jest połączony z internetem, szybki ale bardziej narażony. Cold wallet jest offline (sprzęt), bezpieczniejszy do długiego trzymania.

Opłata dla sieci za wykonanie transakcji lub kontraktu. Jej wysokość zmienia się wraz z obciążeniem sieci.

Zdecentralizowane finanse: pożyczki, wymiany i zyski przez smart kontrakty, bez banku pośrodku. Wszystko działa on-chain i jest publicznie weryfikowalne.

Zablokowanie coinów, które pomaga zabezpieczyć sieć, w zamian za nagrodę. Przypomina odsetki, ale niesie ryzyko sieci i ceny.

L1 to bazowy blockchain (Bitcoin, Ethereum). L2 to warstwa na nim, która przyspiesza i obniża koszt transakcji.

Rozporządzenie UE ujednolicające zasady dla dostawców krypto (CASP). Giełda potrzebuje autoryzacji regulatora, która potem działa w całej UE.

Dyrektywa UE (od 2026), zgodnie z którą urzędy skarbowe automatycznie wymieniają dane o transakcjach krypto. Giełdy raportują twoje transakcje do urzędu.